محیط کشت اندو آگار

محیط کشت افتراقی و انتخابی اندو آگار (Endo Agar)

محیط کشت Endo Agar یک محیط کلاسیک است که انتخاب‌گری و افتراق را با هم ترکیب می‌کند. لاکتوز به عنوان تنها منبع کربوهیدرات و فوشین بازی (Basic Fuchsin) که با سولفیت سدیم کاهیده شده است، به عنوان شناساگر عمل می‌کنند. نمک‌های صفراوی یا دزوکسی کولات سدیم به عنوان عوامل انتخابی، رشد باکتری‌های گرم مثبت و بسیاری از گرم منفی‌های غیرتخمیرکننده را مهار می‌نمایند. اصل افتراق بر پایه تخمیر لاکتوز است: کلی‌فرم‌های تخمیرکننده لاکتوز (مانند E. coli، Klebsiella، Enterobacter) اسید تولید می‌کنند. این اسید باعث می‌شود فوشین کاهیده (که بی‌رنگ است) دوباره اکسید شده و به رنگ قرمز-صورتی درآید. در نتیجه، کلنی‌های این باکتری‌ها به رنگ قرمز تا صورتی با درخشش فلزی سبز (به ویژه در E. coli به دلیل تولید بالای اسید) ظاهر می‌شوند. باکتری‌های غیرتخمیرکننده لاکتوز (مانند Salmonella، Shigella، Pseudomonas) کلنی‌های بی‌رنگ یا به رنگ محیط (صورتی کم‌رنگ) ایجاد می‌کنند.

کاربرد اصلی این محیط در آزمایشگاه‌های کنترل کیفیت آب و فاضلاب به عنوان بخشی از روش‌های استاندارد برای شمارش کلی‌فرم‌ها (با روش فیلتر ممبران یا Pour Plate) و نیز در صنایع غذایی برای تشخیص آلودگی کلی‌فرمی است.

مشخصات کلیدی

• نوع محیط: جامد (آگار) انتخابی و افتراقی برای کلی‌فرم‌ها بر اساس تخمیر لاکتوز
• هدف کشت: جداسازی، شمارش و تشخیص اولیه کلی‌فرم‌های تخمیرکننده لاکتوز (و افتراق آنها از غیرتخمیرکننده‌ها)
• حالت فیزیکی: پودر (تهیه شده در آب مقطر، حرارت داده تا حل شود، سپس جوشانده شده (و نه اتوکلاو) تا از تجزیه فوشین و نمک‌های صفراوی جلوگیری شود. سپس در پلیت ریخته می‌شود). محیط نهایی صورتی کم‌رنگ تا بی‌رنگ است.
• ترکیبات کلیدی: پپتون، لاکتوز، نمک‌های صفراوی یا دزوکسی کولات، فوشین بازی (کاهیده با سولفیت)، آگار.
• شرایط کشت: برای آب: روش فیلتراسیون ممبران (فیلتر روی محیط قرار می‌گیرد) یا روش Pour Plate (برای نمونه‌های غذایی رقیق‌شده).
• شرایط انکوباسیون: دمای ۳۵ تا ۳۷ درجه سانتی‌گراد به مدت ۱۸ تا ۲۴ ساعت.
• خوانش نتیجه: کلی‌فرم تخمیرکننده لاکتوز: کلنی‌های قرمز، صورتی یا قرمز-صورتی. E. coli معمولی: کلنی‌های صورتی با درخشش فلزی سبز (Metallic Sheen). کلی‌فرم غیرتخمیرکننده یا غیرکلی‌فرم: کلنی‌های بی‌رنگ، خاکستری یا شفاف. شمارش بر اساس کلنی‌های رنگی انجام می‌شود.
• کنترل کیفیت: سویه مثبت با درخشش فلزی: Escherichia coli ATCC 25922. سویه مثبت بدون درخشش فلزی: Enterobacter aerogenes ATCC 13048 (کلنی صورتی-قرمز). سویه منفی: Pseudomonas aeruginosa ATCC 27853 (کلنی بی‌رنگ یا به رنگ محیط).
• کاربرد اصلی: روش استاندارد برای شمارش کلی‌فرم‌ها و تشخیص E. coli در آب با روش فیلتر ممبران (مطابق با استانداردهای APHA، ISO) و نیز کاربردهای غذایی.

نکات کاربردی و نگهداری

پودر Endo Agar باید در جای خشک و تاریک (به دلیل حساسیت فوشین) نگهداری شود. دستورالعمل آماده‌سازی بسیار مهم است: محیط معمولاً باید جوشانده شود (به مدت ۱ دقیقه) و نه اتوکلاو، زیرا حرارت مرطوب شدید باعث تجزیه فوشین و نمک‌های صفراوی و از دست رفتن انتخاب‌گری و افتراق می‌گردد. پس از جوشاندن، محیط را در بن‌ماری ۴۵-۵۰ درجه سانتی‌گراد نگه داشته و بلافاصله در پلیت بریزید. پلیت‌های آماده را می‌توان در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتی‌گراد و در تاریکی برای چند روز نگهداری کرد. قبل از استفاده، پلیت‌ها باید به دمای اتاق برسند. درخشش فلزی سبز مشخصه E. coli است اما همه سویه‌های E. coli آن را نشان نمی‌دهند و برخی از کلی‌فرم‌های دیگر نیز ممکن است درخشش ضعیفی ایجاد کنند. بنابراین، کلنی‌های دارای درخشش فلزی به عنوان E. coli احتمالی گزارش می‌شوند و ممکن است نیاز به تأیید بیوشیمیایی داشته باشند. محصول با کیفیت ایبرسکو (IBRESco)، با فرمولاسیون دقیق، واکنش‌های افتراقی واضحی را برای این روش سنتی اما هنوز پرکاربرد در کنترل کیفیت آب فراهم می‌کند.