محیط کشت ژلاتین مدیوم 2

محیط کشت ژلاتین (Gelatin Medium)

محیط کشت Gelatin Medium یک محیط بیوشیمیایی پایه است که اساس آن را ژلاتین (یک پروتئین مشتق شده از کلاژن) تشکیل می‌دهد. این محیط معمولاً به صورت لوله‌ای عمقی (با ارتفاع حدود ۲ اینچ) تهیه می‌شود. اصل تست مبتنی بر توانایی برخی باکتری‌ها در تولید آنزیم‌های پروتئاز (ژلاتیناز) است که می‌توانند پیوندهای پپتیدی در ژلاتین را تجزیه کنند. ژلاتین در دمای زیر ۲۰ درجه سانتی‌گراد جامد و در دمای بالاتر مایع است. در این تست، لوله ژلاتینی تلقیح شده و پس از دوره انکوباسیون، در یخچال (دمای ۴-۲ درجه سانتی‌گراد) قرار می‌گیرد. اگر باکتری ژلاتیناز تولید کرده باشد، ژلاتین هیدرولیز شده و دیگر توانایی جامد شدن در سرما را از دست می‌دهد و محیط به صورت مایع باقی می‌ماند. اگر باکتری فاقد این آنزیم باشد، ژلاتین دست‌نخورده باقی مانده و پس از سرد شدن، به صورت جامد درمی‌آید.

کاربرد اصلی این محیط در آزمایشگاه‌های میکروبیولوژی بالینی و تشخیصی برای کمک به شناسایی و تمایز باکتری‌هاست. به عنوان مثال، گونه‌های Staphylococcus aureus (معمولاً مثبت) از Staphylococcus epidermidis (معمولاً منفی)، یا برخی انتروباکتریاسه‌ها مانند Proteus و Serratia (مثبت) از E. coli (معمولاً منفی) متمایز می‌شوند. همچنین در شناسایی برخی باکتری‌های گرم مثبت و غیرفعال‌گرم‌منفی کاربرد دارد.

مشخصات کلیدی

• نوع محیط: مایع (در دمای اتاق)، اما با قابلیت جامد شدن در سرما، برای تست بیوشیمیایی آنزیمی
• هدف کشت: تشخیص تولید آنزیم ژلاتیناز (Gelatinase) توسط میکروارگانیسم‌ها
• حالت فیزیکی: پودر (حاوی ژلاتین و مواد مغذی پایه مانند پپتون)، که پس از حل کردن در آب مقطر و اتوکلاو کردن، در لوله‌های عمقی ریخته می‌شود.
• ترکیبات کلیدی: ژلاتین (۱۲-۱۵٪)، پپتون، عصاره گوشت (در برخی فرمولاسیون‌ها)
• اصول آزمون: ارزیابی توانایی باکتری در هیدرولیز ژلاتین. هیدرولیز، مولکول‌های بزرگ پروتئینی ژلاتین را به پپتیدها و اسیدهای آمینه کوچکتری تبدیل می‌کند که در دمای یخچال توانایی ژل شدن را ندارند. واکنش منفی با جامد شدن کامل محیط در سرما مشخص می‌شود.
• شرایط کشت: لوله محیط با یک سوزن کشت مستقیم یا لوپ، به صورت خط مستقیم از سطح به عمق (Stab Culture) تلقیح می‌شود.
• شرایط انکوباسیون: معمولاً ۳۵ تا ۳۷ درجه سانتی‌گراد به مدت حداقل ۴۸ ساعت (گاهی تا ۷ روز یا بیشتر برای برخی ارگانیسم‌های کندرشد). برخی روش‌ها انکوباسیون در دمای ۲۲-۲۵ درجه سانتی‌گراد را برای باکتری‌های مزوفیل توصیه می‌کنند.
• خوانش نتیجه: پس از انکوباسیون، لوله‌ها به مدت حداقل ۳۰ دقیقه در یخچال (۲-۴ درجه سانتی‌گراد) قرار می‌گیرند. مثبت (تولید ژلاتیناز): محیط مایع باقی می‌ماند (حتی اگر فقط ناحیه اطراف خط کشت مایع باشد). منفی (عدم تولید ژلاتیناز): محیط به طور کامل جامد می‌شود. گاهی الگوهای خاصی مانند لیقه‌ای (Funnel-shaped) شدن نیز گزارش می‌شود.
• کنترل کیفیت: سویه Proteus vulgaris ATCC 13315: نتیجه مثبت (مایع). سویه Escherichia coli ATCC 25922: نتیجه منفی (جامد).
• کاربرد اصلی: شناسایی و تمایز باکتری‌های تولیدکننده ژلاتیناز، به ویژه در جنس‌های Staphylococcus، Bacillus، Clostridium، Proteus، Serratia، Pseudomonas و برخی دیگر.

نکات کاربردی و نگهداری

پودر محیط Gelatin Medium ایبرسکو (IBRESco) را در جای خشک و خنک نگهداری کنید. برای تهیه، پودر را در آب مقطر گرم حل کرده و سپس با حرارت ملایم و هم‌زنیدن کاملاً محلول نمایید. از جوشاندن طولانی مدت خودداری کنید. پس از توزیع در لوله‌ها، محیط باید به روش معمول اتوکلاو شود (۱۲۱°C به مدت ۱۵ دقیقه). لوله‌های استریل آماده را می‌توان در دمای اتاق نگهداری کرد، اما باید از ذوب شدن مجدد آنها در دمای بالا جلوگیری شود. قبل از تلقیح، مطمئن شوید محیط در دمای اتاق کاملاً جامد است. کشت باید به صورت عمقی (Stab) و تا نزدیکی کف لوله انجام گیرد. برای برخی باکتری‌های کند (مانند برخی باسیلوس‌ها یا غیرفعال‌گرم‌منفی‌ها)، ممکن است لازم باشد لوله‌ها به مدت ۱ تا ۴ هفته انکوبه شوند که در این صورت باید به طور دوره‌ای (هفته‌ای یک بار) از نظر ذوب شدن بررسی شوند. یک لوله تلقیح نشده نیز به عنوان کنترل منفی همراه با نمونه‌ها در یخچال قرار داده می‌شود تا از جامد بودن صحیح ژلاتین اطمینان حاصل شود. پس از سرد کردن در یخچال، لوله‌ها باید به صورت عمودی و با احتیاط جابجا و بررسی شوند. اگر محیط در هر قسمتی (حتی در امتداد خط کشت) مایع باشد، نتیجه مثبت تفسیر می‌شود. از آنجا که ژلاتین یک ماده مغذی است، ممکن است در صورت انکوباسیون طولانی، باکتری‌های فاقد ژلاتیناز نیز به دلیل استفاده از سایر مواد مغذی محیط باعث نرمی جزئی شوند، بنابراین تفسیر دقیق ضروری است. تست جایگزین سریع‌تر با استفاده از قرص‌های ژلاتین یا محیط‌های حاوی ژلاتین در پلیت نیز وجود دارد.