محیط کشت SS آگار 1

محیط کشت آگار اس‌اس (Salmonella Shigella Agar)

محیط کشت Salmonella Shigella Agar (SS Agar) یک محیط انتخابی قوی است که با مهار رشد اکثر باکتری‌های روده‌ای هم‌زیست (کومنسال)، جداسازی سالمونلا و شیگلا را ممکن می‌سازد. انتخابی بودن آن ناشی از حضور نمک‌های صفراوی و سبز درخشان (Brilliant Green) است که به طور موثری رشد باکتری‌های گرم مثبت و بسیاری از گرم منفی‌های روده‌ای را مهار می‌کنند. ویژگی افتراقی محیط بر پایه دو جزء کلیدی است: لاکتوز و نوترال رد (Neutral Red) به عنوان شاخص pH. باکتری‌های تخمیرکننده لاکتوز (مانند E. coli و Klebsiella) اسید تولید می‌کنند که در حضور نمک‌های صفراوی باعث رسوب اسیدهای صفراوی شده و کلونی‌ها را به رنگ صورتی تا قرمز با هاله رسوب قرمز اطراف درمی‌آورند. از طرف دیگر، سالمونلا و شیگلا (که معمولاً لاکتوز را تخمیر نمی‌کنند) کلونی‌های بی‌رنگ یا شفاف با مراکز سیاه (در صورت تولید سولفید هیدروژن) ایجاد می‌کنند. برای تشخیص سولفید هیدروژن، محیط حاوی سیترات آهن آمونیوم است که با H2S واکنش داده و سولفید آهن سیاه رنگ تشکیل می‌دهد. سالمونلا تیفی ممکن است تنها مقدار کمی H2S تولید کند و کلونی‌های کوچک و شفاف با مرکز تقریباً سیاه ایجاد نماید.

این محیط به طور گسترده در آزمایشگاه‌های تشخیصی بالینی و کنترل کیفیت مواد غذایی به عنوان یک محیط انتخابی اولیه برای نمونه‌های مدفوع مشکوک به عفونت سالمونلایی یا شیگلایی استفاده می‌شود.

مشخصات کلیدی

• نوع محیط: جامد (آگار)، بسیار انتخابی (Highly Selective) و افتراقی (بر اساس تخمیر لاکتوز و تولید H2S) برای سالمونلا و شیگلا.
• هدف کشت: جداسازی و تشخیص مقدماتی سالمونلا spp. و شیگلا spp. از نمونه‌های مدفوع و مواد غذایی.
• حالت فیزیکی: پودر (تهیه شده در آب مقطر، حرارت داده شده تا حل شود. نباید اتوکلاو شود یا با احتیاط و زمان کوتاه اتوکلاو گردد، زیرا سبز درخشان در اثر حرارت طولانی تجزیه می‌شود). اغلب با جوشاندن و سپس سرد کردن سریع آماده می‌شود.
• ترکیبات کلیدی انتخابی: نمک‌های صفراوی، سبز درخشان (Brilliant Green).
• ترکیبات کلیدی افتراقی: لاکتوز، نوترال رد (شاخص pH)، سیترات آهن آمونیوم (شاخص H2S).
• مکانیسم افتراق: تخمیر لاکتوز مثبت: کلونی صورتی/قرمز با هاله قرمز. تخمیر لاکتوز منفی + H2S مثبت (اکثر سالمونلاها): کلونی بی‌رنگ با مرکز سیاه. تخمیر لاکتوز منفی + H2S منفی (شیگلاها، سالمونلا تیفی/پاراتیفی): کلونی بی‌رنگ و شفاف.
• شرایط کشت: کشت سطحی (Streak Plate) برای جداسازی کلونی‌ها از نمونه یا از کشت غنی‌سازی شده.
• شرایط انکوباسیون: ۳۵ تا ۳۷ درجه سانتی‌گراد به مدت ۱۸ تا ۲۴ ساعت (گاهی تا ۴۸ ساعت برای مشاهده تاخیری H2S).
• خوانش نتیجه: سالمونلا (غیر از تیفی): کلونی‌های بی‌رنگ یا کهربایی با مرکز سیاه. سالمونلا تیفی/پاراتیفی: کلونی‌های شفاف، کوچک، بی‌رنگ یا کهربایی، معمولاً بدون مرکز سیاه یا با مرکز بسیار کوچک سیاه. شیگلا: کلونی‌های شفاف، صاف و بی‌رنگ. تخمیرکننده‌های لاکتوز (غیرهدف): کلونی‌های صورتی تا قرمز با رسوب قرمز اطراف.
• کنترل کیفیت: Salmonella Typhimurium ATCC 14028: کلونی‌های بی‌رنگ با مرکز سیاه (مثبت). Shigella flexneri ATCC 12022: کلونی‌های شفاف و بی‌رنگ (مثبت). Escherichia coli ATCC 25922: مهار رشد یا کلونی‌های صورتی ریز (منفی برای سالمونلا/شیگلا).
• کاربرد اصلی: محیط انتخابی اولیه برای کشت نمونه مدفوع در جستجوی سالمونلا و شیگلا در آزمایشگاه تشخیصی. همچنین در میکروبیولوژی غذایی برای جداسازی سالمونلا کاربرد دارد.

نکات کاربردی و نگهداری

پودر Salmonella Shigella Agar محصول ایبرسکو (IBRESco) باید در جای خشک و خنک نگهداری شود. به دلیل حساسیت سبز درخشان به حرارت، از اتوکلاو کردن طولانی‌مدت یا مکرر خودداری شود. دستورالعمل سازنده برای آماده‌سازی (معمولاً جوشاندن و سپس سرد کردن) باید دقیقاً رعایت گردد. محیط آماده را می‌توان در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتی‌گراد و دور از نور برای مدت کوتاهی نگهداری کرد. قبل از استفاده، سطح پلیت باید خشک باشد. از کشت مستقیم نمونه مدفوع یا کشت از محیط غنی‌سازی (مانند سلنیت یا TT) استفاده می‌شود. SS Agar یک محیط بسیار انتخابی است و ممکن است رشد برخی از سویه‌های آسیب‌دیده سالمونلا یا شیگلا را مهار کند، بنابراین معمولاً همراه با یک محیط کم‌انتخابی‌تر (مانند MacConkey Agar) استفاده می‌شود. کلونی‌های مشکوک (بی‌رنگ) باید برای شناسایی نهایی بر روی محیط‌های کم‌انتخابی (مانند TSI Agar، LIA) و تست‌های بیوشیمیایی کشت داده شوند. توجه داشته باشید که برخی از پروتئوس‌ها (که H2S مثبت و لاکتوز منفی هستند) ممکن است شبیه سالمونلا به نظر برسند، بنابراین تست اوره‌آز (که سالمونلا منفی است) برای افتراق مهم است. برای جداسازی بهینه شیگلا، ممکن است نیاز به استفاده از محیط‌های انتخابی‌تر دیگری مانند Hektoen Enteric Agar یا XLD Agar باشد.