محیط کشت دکستروز استارچ آگار

محیط کشت آگار دکستروز نشاسته (Dextrose Starch Agar)

محیط کشت Dextrose Starch Agar یک محیط انتخابی-غنی‌شده است که حاوی دو منبع کربن اصلی است: دکستروز (گلوکز) به عنوان یک قند ساده و سریع‌التجزیۀ و نشاسته به عنوان یک پلی‌ساکارید پیچیده. این ترکیب به طیف وسیعی از میکروارگانیسم‌ها، به ویژه اکتینومیست‌ها (مانند استرپتومایسس) و برخی باکتری‌های گرم مثبت تولیدکنندۀ آنزیم آمیلاز، اجازه رشد می‌دهد. دکستروز در مراحل اولیه رشد سریع را فراهم می‌کند، در حالی که نشاسته به عنوان یک منبع کربن پایدار و انتخابی عمل می‌کند و ارگانیسم‌های دارای آنزیم‌های تجزیۀ نشاسته را غنی می‌سازد. محیط معمولاً حاوی نمک‌هایی است که شبیه‌ساز شرایط خاک هستند و اغلب برای مهار رشد قارچ‌ها و باکتری‌های رقابتی ناخواسته، از نیستاتین و نالیدیکسیک اسید (یا آنتی‌بیوتیک‌های مشابه) استفاده می‌شود.

کاربرد اصلی این محیط در میکروبیولوژی صنعتی و تحقیقاتی برای جداسازی اکتینومیست‌های تولیدکنندۀ آنتی‌بیوتیک و سایر متابولیت‌های ثانویه از نمونه‌های خاک، کمپوست و مواد آلی در حال تجزیه است. همچنین برای مطالعات تخریب زیستی نشاسته و شناسایی باکتری‌های آمیلاز-مثبت کاربرد دارد.

مشخصات کلیدی

• نوع محیط: جامد (آگار) غنی‌شده و انتخابی برای اکتینومیست‌ها و باکتری‌های تجزیۀ نشاسته
• هدف کشت: جداسازی، غنی‌سازی و کشت اکتینومیست‌ها و باکتری‌های گرم مثبت تولیدکنندۀ آنزیم آمیلاز از محیط‌های طبیعی
• حالت فیزیکی: پودر (تهیه شده در آب مقطر، حرارت ملایم با هم‌زنی تا نشاسته کاملاً حل/پخش شود، سپس اتوکلاو). محیطی نیمه شفاف تا کمی کدر است.
• ترکیبات کلیدی: نشاسته قابل حل (منبع کربن پیچیده)، دکستروز (گلوکز) (منبع کربن ساده)، پپتون، عصاره مخمر، نمک‌ها (مانند K₂HPO₄، MgSO₄)، آگار.
• ترکیبات انتخابی (اختیاری اما رایج): نیستاتین (Nystatin) یا سیکلوheximide (برای مهار قارچ‌ها)، نالیدیکسیک اسید (Nalidixic Acid) (برای مهار بسیاری از باکتری‌های گرم منفی).
• شرایط کشت: نمونه خاک رقیق‌شده یا سوسپانسیون دیگر به روش کشت سطحی (Spread Plate) یا streak بر روی پلیت‌ها تلقیح می‌شود.
• شرایط انکوباسیون: دمای ۲۵ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد (دمای مطلوب برای اکتینومیست‌های مزوفیل) به مدت ۷ تا ۱۴ روز یا بیشتر (اکتینومیست‌ها کند رشد هستند).
• خوانش نتیجه: کلنی‌های اکتینومیست‌ها معمولاً سخت، چرمی، خشک و به سطح محیط چسبیده هستند و اغلب رنگدانه تولید می‌کنند (خاکستری، سفید، زرد، قهوه‌ای). باکتری‌های آمیلاز-مثبت ممکنست با تست ید (تشکیل هالۀ شفاف اطراف کلنی پس از اضافه کردن محلول لوگول) شناسایی شوند.
• کنترل کیفیت: رشد خوب و تشکیل کلنی‌های مشخص با سویه اکتینومیست مرجع مانند Streptomyces griseus ATCC 10137. مهار رشد قارچ با سویه Candida albicans ATCC 10231 در صورت وجود نیستاتین.
• کاربرد اصلی: غربالگری اولیه برای جداسازی اکتینومیست‌های تولیدکنندۀ آنتی‌بیوتیک و متابولیت‌های ثانویه در تحقیقات زیست‌فناوری و کشف دارو.

نکات کاربردی و نگهداری

پودر Dextrose Starch Agar باید در جای خشک و خنک نگهداری شود. به دلیل وجود نشاسته، هنگام حل کردن از حرارت مستقیم بالا و جوشاندن طولانی خودداری شود تا از تجزیۀ نشاسته جلوگیری گردد. استریل‌سازی با اتوکلاو در دمای ۱۲۱ درجه سانتی‌گراد به مدت ۱۵ دقیقه انجام می‌شود. آنتی‌بیوتیک‌های انتخابی (مانند نیستاتین و نالیدیکسیک اسید) باید پس از اتوکلاو و سرد شدن محیط به حدود ۵۰ درجه سانتی‌گراد، به صورت محلول استریل فیلترشده اضافه شوند. پلیت‌های آماده را می‌توان در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتی‌گراد برای مدت محدود نگهداری کرد. قبل از کشت، پلیت‌ها باید به دمای اتاق برسند. انکوباسیون طولانی‌مدت برای ظهور کلنی‌های اکتینومیست ضروری است. برای تشخیص فعالیت آمیلاز، می‌توان پس از رشد، محلول رقیق ید (محلول لوگول) روی محیط ریخت؛ هاله شفاف اطراف کلنی نشانۀ هیدرولیز نشاسته است. محصول با کیفیت ایبرسکو (IBRESco) با فرمولاسیون بهینه، رشد مطلوب اکتینومیست‌ها را فراهم کرده و ابزاری کلیدی در غربالگری میکروارگانیسم‌های مفید از محیط‌های طبیعی است.