محیط کشت سابورو دکستروز آگار با کلرامفنیکل 1

محیط کشت آگار سابورو دکستروز با کلرامفنیکل

محیط کشت Sabouraud Dextrose Agar with Chloramphenicol یک فرمول اصلاح‌شده از محیط کلاسیک Sabouraud Dextrose Agar (SDA) است که با افزودن کلرامفنیکل (معمولاً در غلظت ۰٫۰۵ گرم در لیتر) به یک محیط انتخابی قدرتمند برای کشت قارچ‌ها تبدیل شده است. این محیط، مزایای SDA پایه (یعنی pH اسیدی حدود ۵٫۶ و غلظت بالای دکستروز) را با خاصیت ضدباکتریایی وسیع‌الطیف کلرامفنیکل ترکیب می‌کند. pH اسیدی به تنهایی بسیاری از باکتری‌ها را مهار می‌کند، اما افزودن کلرامفنیکل این خاصیت انتخابی را تقویت کرده و امکان کشت نمونه‌های آلوده به فلور باکتریایی فراوان (مانند نمونه‌های پوست، دهان، واژن یا محیط‌های غیراستریل) را فراهم می‌سازد. این محیط برای جداسازی و رشد طیف وسیعی از قارچ‌های بیماری‌زا، از جمله درماتوفیت‌ها، مخمرها (مانند Candida spp.)، قارچ‌های دی‌مورفیک و بسیاری از کپک‌های ساپروفیت مناسب است، اما برای قارچ‌های حساس به کلرامفنیکل (که نادر هستند) یا زمانی که هدف جداسازی تمام طیف قارچ‌ها باشد، ممکن است نیاز به محیط فاقد آنتی‌بیوتیک باشد.

این محیط به طور گسترده در آزمایشگاه‌های تشخیص پزشکی و دامپزشکی برای کشت نمونه‌های مشکوک به عفونت قارچی، در صنایع دارویی و آرایشی-بهداشتی برای کنترل کیفیت میکروبی محصولات غیراستریل، و در میکروبیولوژی محیطی برای نظارت بر آلودگی قارچی استفاده می‌شود. اغلب به عنوان محیط اولیه برای کشت نمونه‌ها و سپس انتقال کلونی‌های خالص به محیط‌های اختصاصی‌تر برای شناسایی نهایی به کار می‌رود.

مشخصات کلیدی

• نوع محیط: جامد (آگار)، غنی و انتخابی برای قارچ‌ها با خاصیت ضدباکتریایی قوی.
• هدف کشت: جداسازی اولیه و کشت قارچ‌های بیماری‌زا از نمونه‌هایی که به طور طبیعی یا اتفاقی با باکتری‌ها آلوده هستند.
• حالت فیزیکی: پودر (حاوی کلرامفنیکل یا به صورت پایه و مکمل جداگانه). تهیه شده در آب مقطر، حرارت داده شده تا حل شود و سپس اتوکلاو می‌شود. کلرامفنیکل معمولاً نسبت به حرارت پایدار است و می‌تواند همراه محیط اتوکلاو شود.
• ترکیبات کلیدی تغذیه‌ای: دکستروز (۴۰ گرم در لیتر)، پپتون.
• ترکیبات کلیدی انتخابی: pH اسیدی (~۵٫۶) و کلرامفنیکل (۰٫۰۵ گرم در لیتر) به عنوان مهارکننده وسیع‌الطیف باکتری‌های گرم مثبت و گرم منفی.
• مکانیسم عمل: ترکیب مهار باکتری‌ها از طریق اسیدیته و آنتی‌بیوتیک، همزمان با فراهم آوری مواد مغذی غنی و pH بهینه برای رشد قارچ‌ها.
• شرایط کشت: کشت سطحی (Streak Plate) یا نقطه‌ای نمونه بر روی پلیت.
• شرایط انکوباسیون: ۲۵ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد برای حداقل ۱ تا ۴ هفته، با بررسی منظم هر ۲ تا ۳ روز. برای برخی مخمرهای بیماری‌زا (مانند Candida) کشت در ۳۵ تا ۳۷ درجه سانتی‌گراد نیز انجام می‌شود.
• خوانش نتیجه: مشاهده رشد کلونی‌های قارچی در حالی که رشد باکتریایی معمولاً مهار شده است. کلونی‌های مخمر (مانند Candida) معمولاً کرمی، براق و خامه‌ای هستند. کلونی‌های درماتوفیت و سایر کپک‌ها می‌توانند پنبه‌ای، مخملی یا پودری با رنگ‌های متنوع (سفید، بژ، سبز، سیاه، زرد) باشند. تولید رنگدانه در پشت کلونی (reverse pigment) اغلب برای شناسایی اولیه کمک‌کننده است.
• کنترل کیفیت: رشد خوب و بدون مهار با سویه قارچی Candida albicans ATCC 10231 (کنترل مثبت). مهار کامل یا رشد بسیار ضعیف با سویه باکتریایی Staphylococcus aureus ATCC 25923 یا Escherichia coli ATCC 8739 (کنترل منفی).
• کاربرد اصلی: کشت تشخیصی روتین قارچ‌های بیماری‌زا در آزمایشگاه‌های بالینی، کنترل کیفیت میکروبی محصولات غیراستریل دارویی و آرایشی (مطابق با USP و Ph. Eur.)، و بررسی آلودگی قارچی در نمونه‌های محیطی و مواد غذایی.

نکات کاربردی و نگهداری

پودر Sabouraud Dextrose Agar with Chloramphenicol محصول ایبرسکو (IBRESco) باید در جای خشک، خنک و دور از نور نگهداری شود. اگر پودر حاوی کلرامفنیکل یکپارچه است، طبق دستورالعمل در آب مقطر حل شده و اتوکلاو گردد. اگر کلرامفنیکل به صورت جداگانه است، پس از اتوکلاو محیط پایه و سرد شدن آن به حدود ۴۵-۵۰ درجه سانتی‌گراد، محلول استریل فیلترشده کلرامفنیکل را اضافه کرده و سپس پلیت‌ها را بریزید. پلیت‌های آماده را می‌توان در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتی‌گراد و در بسته‌بندی محکم برای جلوگیری از خشک شدن، معمولاً به مدت چند هفته نگهداری کرد. قبل از استفاده، پلیت‌ها باید به دمای اتاق برسند. دوره انکوباسیون طولانی برای قارچ‌های کندرشد (مانند برخی درماتوفیت‌ها) ضروری است. پلیت‌ها باید به طور دوره‌ای (ترجیحاً هر ۲-۳ روز) از نظر رشد بررسی شوند. توجه داشته باشید که کلرامفنیکل بر روی برخی گونه‌های Nocardia و Actinomyces (که باکتری هستند ولی گاهی شبیه قارچ رشد می‌کنند) نیز اثر مهارکننده دارد. برای کشت نمونه‌های استریل (مانند خون، CSF) که آلودگی باکتریایی کم‌تری دارند، ممکن است استفاده از محیط فاقد آنتی‌بیوتیک ترجیح داده شود تا طیف وسیع‌تری از میکروارگانیسم‌ها جداسازی شوند. برای جداسازی قارچ‌های خاص (مانند Cryptococcus neoformans) که ممکن است به کلرامفنیکل حساس باشند، یا برای مهار کپک‌های ساپروفیت سریع‌الرشد، ممکن است به محیط‌های انتخابی‌تر (حاوی سیکلوهگزیمید) نیاز باشد. رعایت اصول ایمنی زیستی در هنگام کار با کشت قارچ‌های ناشناخته ضروری است.