محیط کشت سابورو دکستروز آگار 1

محیط کشت آگار سابورو دکستروز (Sabouraud Dextrose Agar)

محیط کشت Sabouraud Dextrose Agar (SDA) که به نام مخترعش، ریموند سابورو نامگذاری شده، یک محیط پایه اصلی در قارچ‌شناسی پزشکی است. فرمولاسیون اصلی آن حاوی دکستروز (گلوکز) با غلظت بالا (۴٪) و پپتون است که یک محیط غنی از کربوهیدرات را فراهم می‌کند. ویژگی کلیدی این محیط، pH پایین (حدود ۵٫۶) است که با اسیدی کردن محیط ایجاد می‌شود. این اسیدیته دو عملکرد دارد: اولاً، به طور انتخابی از رشد اکثر باکتری‌ها جلوگیری می‌کند و محیط را نیمه‌انتخابی برای قارچ‌ها می‌سازد. ثانیاً، برای رشد بهینه بسیاری از قارچ‌های بیماری‌زا، به ویژه درماتوفیت‌ها (عوامل قارچی پوست، مو و ناخن) مطلوب است. فرمولاسیون مدرن اغلب شامل کلرامفنیکل و/یا جنتامایسین برای مهار بیشتر باکتری‌ها، و سیکلوهگزیمید برای مهار کپک‌های ساپروفیت سریع‌الرشد (غیربیماری‌زا) است که به جداسازی قارچ‌های کندرشد بیماری‌زا کمک می‌کند. SDA به صورت استاندارد برای مشاهده مورفولوژی کلونی (بافت، رنگ، پشت‌رنگ) و تولید رنگدانه استفاده می‌شود.

کاربرد اصلی آن در میکروبیولوژی بالینی و تشخیصی برای کشت نمونه‌های پوست، مو، ناخن، خلط و سایر بافت‌های مشکوک به عفونت قارچی است. همچنین در صنایع دارویی و آرایشی برای تست استریلیتی یا شمارش قارچ‌ها، و در تحقیقات میکولوژی کاربرد دارد. این محیط اغلب به عنوان محیط پایه برای تهیه اسلایدکالچر و مشاهده ساختارهای میکروسکوپی قارچ‌ها استفاده می‌شود.

مشخصات کلیدی

• نوع محیط: جامد (آگار)، غنی، نیمه‌انتخابی برای قارچ‌ها به دلیل pH اسیدی و اغلب حاوی آنتی‌بیوتیک.
• هدف کشت: جداسازی، کشت اولیه و نگهداری قارچ‌های بیماری‌زا، به ویژه درماتوفیت‌ها (مانند Trichophyton، Microsporum، Epidermophyton) و مخمرهای بیماری‌زا (مانند Candida albicans).
• حالت فیزیکی: پودر (تهیه شده در آب مقطر، حرارت داده شده تا حل شود و سپس اتوکلاو می‌شود).
• ترکیبات کلیدی تغذیه‌ای: دکستروز با غلظت بالا (۴۰ گرم در لیتر)، پپتون.
• فاکتورهای انتخابی: pH اسیدی (~۵٫۶) (مهارکننده بسیاری از باکتری‌ها). فرمول‌های اصلاح‌شده حاوی کلرامفنیکل (مهار باکتری‌های گرم مثبت و منفی)، جنتامایسین (عمدتاً برای گرم منفی‌ها)، و سیکلوهگزیمید (مهارکننده کپک‌های ساپروفیت و برخی مخمرها) هستند.
• مکانیسم عمل: فراهم آوری یک محیط غنی از کربوهیدرات با pH بهینه برای متابولیسم قارچ‌ها، هم‌زمان با ایجاد یک سد شیمیایی (اسید) و آنتی‌بیوتیکی در برابر رقیبان باکتریایی و قارچی.
• شرایط کشت: کشت سطحی یا نقطتی از نمونه‌های کلینیکی یا محیطی.
• شرایط انکوباسیون: دمای ۲۵ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد (دمای محیط برای بسیاری از قارچ‌ها) برای مدت حداقل ۱ تا ۴ هفته، با بررسی منظم. کشت در ۳۷ درجه سانتی‌گراد برای برخی مخمرهای بیماری‌زا (مانند Candida، Cryptococcus) نیز انجام می‌شود.
• خوانش نتیجه: مشاهده رشد کلونی قارچ‌ها. درماتوفیت‌ها: کلونی‌های پنبه‌ای، دانه‌ای یا مخملی با رنگ‌های متنوع (سفید، بژ، زرد، قهوه‌ای). مخمرها: کلونی‌های کرمی، براق، خامه‌ای. مشاهده مورفولوژی کلونی و رنگ پشت‌رنگ (reverse pigment) برای شناسایی اولیه مهم است. تولید کنیدی و ساختارهای میکروسکوپی نیاز به بررسی زیر میکروسکوپ دارد.
• کنترل کیفیت: رشد خوب با سویه Candida albicans ATCC 10231 و/یا Trichophyton mentagrophytes ATCC 9533 (کنترل مثبت). مهار رشد باکتریایی با سویه Staphylococcus aureus ATCC 25923 (در صورت وجود آنتی‌بیوتیک).
• کاربرد اصلی: تشخیص آزمایشگاهی عفونت‌های قارچی در پزشکی و دامپزشکی، کشت و نگهداری مجموعه‌های قارچی، و کنترل کیفیت میکروبیولوژی در صنایع.

نکات کاربردی و نگهداری

پودر Sabouraud Dextrose Agar محصول ایبرسکو (IBRESco) باید در جای خشک و خنک نگهداری شود. برای تهیه محیط، پودر را در آب مقطر حل کرده و با حرارت کاملاً مخلوط کنید. پس از اتوکلاو، محیط را تا حدود ۴۵-۵۰ درجه سانتی‌گراد سرد کرده و در صورت نیاز، آنتی‌بیوتیک‌های استریل فیلترشده (کلرامفنیکل، جنتامایسین، سیکلوهگزیمید) را اضافه نمایید. سپس در پلیت‌های استریل بریزید. پلیت‌های آماده را می‌توان در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتی‌گراد به مدت چند هفته نگهداری کرد، اما پلیت‌های حاوی آنتی‌بیوتیک ماندگاری کوتاه‌تری دارند. قبل از استفاده، پلیت‌ها باید به دمای اتاق برسند. دوره انکوباسیون طولانی برای قارچ‌های کندرشد ضروری است. پلیت‌ها باید به صورت دوره‌ای (هر ۲-۳ روز) از نظر رشد بررسی شوند. از آنجایی که سیکلوهگزیمید ممکن است برخی قارچ‌های بیماری‌زای مهم (مانند Cryptococcus neoformans، برخی گونه‌های Aspergillus و Candida) را نیز مهار کند، برای کشت نمونه‌های استریل (مانند CSF، خون) معمولاً از SDA بدون سیکلوهگزیمید استفاده می‌شود. برای مشاهده ساختارهای میکروسکوپی، می‌توان بلوک کوچکی از آگار حاوی رشد قارچ را برش داده و روی لام قرار داد. رطوبت کافی در طول انکوباسیون طولانی‌مدت (با استفاده از کیسه‌های پلاستیکی یا چمبرهای مرطوب) برای جلوگیری از خشک شدن محیط مهم است. تمام کشت‌های قارچی بالقوه بیماری‌زا باید در هود ایمنی زیستی کلاس II انجام شوند.