محیط کشت نوترینت آگار

محیط کشت نوترینت آگار (Nutrient Agar)

محیط کشت Nutrient Agar (NA) یکی از ساده‌ترین و رایج‌ترین محیط‌های کشت عمومی در میکروبیولوژی است. فرمولاسیون اصلی آن شامل پپتون (به عنوان منبع نیتروژن، کربن، ویتامین‌ها و مواد معدنی) و عصاره گوشت (به عنوان منبع اسیدهای آمینه و دیگر فاکتورهای رشد) است. آگار نیز به عنوان عامل جامدکننده به آن اضافه می‌شود. این محیط فاقد هرگونه عامل انتخابی یا افتراقی است و بنابراین یک محیط غیرانتخابی (Non-selective) محسوب می‌شود که امکان رشد طیف وسیعی از میکروارگانیسم‌های هوازی و بیهوازی اختیاری را فراهم می‌آورد. به دلیل شفافیت و سادگی، برای مشاهده مورفولوژی کلونی، شمارش کلونی‌ها (Viable Count) و نیز نگهداری کوتاه‌مدت کشت‌های باکتریایی (روی شیب آگار) ایده‌آل است. محیط NA اغلب به عنوان پایه برای تهیه محیط‌های غنی‌تر (مانند Blood Agar با افزودن خون) یا محیط‌های انتخابی (با افزودن آنتی‌بیوتیک یا مواد شیمیایی خاص) استفاده می‌شود.

کاربرد اصلی این محیط در آزمایشگاه‌های آموزشی، کنترل کیفیت (آب، غذا، مواد آرایشی)، تحقیقات پایه و نیز به عنوان محیط اولیه برای جداسازی میکروارگانیسم‌ها از نمونه‌های با آلودگی مختلط است.

مشخصات کلیدی

• نوع محیط: جامد (آگار)، پایه و عمومی برای کشت غیرانتخابی
• هدف کشت: کشت و نگهداری عمومی باکتری‌ها و قارچ‌های غیرسخت‌گیر؛ پایه برای تهیه محیط‌های دیگر
• حالت فیزیکی: پودر (حاوی پپتون، عصاره گوشت، آگار و کلرید سدیم) که پس از حل کردن در آب مقطر و اتوکلاو، در پلیت یا لوله ریخته می‌شود.
• ترکیبات کلیدی: پپتون، عصاره گوشت (Beef Extract)، آگار، کلرید سدیم (NaCl)
• ویژگی کلیدی: سادگی و همه‌کاره بودن؛ فاقد مهارکننده و غنی‌سازهای پیچیده، مناسب برای رشد میکروارگانیسم‌های معمولی.
• شرایط کشت: محیط به صورت شیب (برای نگهداری) یا در پلیت (برای جداسازی و شمارش) استفاده می‌شود. کشت به روش‌های خطی (Streak)، سطحی (Spread) یا عمقی (Pour Plate) انجام می‌گیرد.
• شرایط انکوباسیون: معمولاً ۳۵-۳۷ درجه سانتی‌گراد برای باکتری‌های مزوفیل به مدت ۱۸-۴۸ ساعت. دمای اتاق یا ۲۵-۳۰ درجه سانتی‌گراد برای قارچ‌ها و مخمرها.
• خوانش نتیجه: رشد میکروبی به صورت تشکیل کلونی‌های مجزا روی پلیت یا کدورت در شیب آگار مشاهده می‌شود. مورفولوژی کلونی (شکل، رنگ، حاشیه، اندازه) قابل بررسی است. این محیط تست تشخیصی خاصی ارائه نمی‌دهد.
• کنترل کیفیت: سویه Escherichia coli ATCC 25922: رشد خوب و انبوه. سویه Staphylococcus aureus ATCC 25923: رشد خوب. سویه Pseudomonas aeruginosa ATCC 27853: رشد خوب (گاهی با گسترش مویرگی).
• کاربرد اصلی: محیط پایه استاندارد برای کشت عمومی، شمارش میکروبی، مطالعات آموزشی و نگهداری کشت‌ها در آزمایشگاه‌های میکروبیولوژی.

نکات کاربردی و نگهداری

پودر محیط Nutrient Agar ایبرسکو (IBRESco) را در جای خشک و خنک نگهداری کنید. برای تهیه، پودر را در آب مقطر حل کرده و با حرارت ملایم کاملاً هم بزنید تا محلول شفاف به دست آید. سپس طبق دستور اتوکلاو نمایید. محیط اتوکلاو شده را می‌توان در حمام آب ۴۵-۵۰ درجه سانتی‌گراد نگه داشت تا قبل از ریختن در پلیت یا لوله، از سفت شدن آن جلوگیری شود. پلیت‌ها یا شیب‌های آماده را می‌توان در کیسه‌های پلاستیکی بسته‌بندی و در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتی‌گراد برای چند هفته نگهداری کرد. قبل از استفاده، پلیت‌ها باید به دمای اتاق رسانده و سطح آنها از رطوبت میعان عاری باشد. این محیط برای کشت میکروارگانیسم‌های سخت‌گیر (مانند Neisseria gonorrhoeae، Haemophilus influenzae یا Mycobacterium tuberculosis) مناسب نیست، زیرا فاقد فاکتورهای رشد خاص یا منابع غنی‌کننده لازم است. برای شمارش میکروبی (Total Viable Count)، روش Pour Plate یا Spread Plate با رقت‌های مناسب از نمونه استفاده می‌شود. در صورت نیاز به محیط مایع، آگار از فرمول حذف می‌شود (Nutrient Broth). به دلیل سادگی، ممکن است برخی باکتری‌های سریع‌الرشد (مانند پروتئوس) به سرعت سطح پلیت را بپوشانند. برای جداسازی از نمونه‌های آلوده، ممکن است نیاز به محیط‌های انتخابی باشد. محیط NA یک انتخاب عالی برای شروع کشت میکروارگانیسم‌های ناشناخته قبل از انتقال به محیط‌های اختصاصی‌تر است.