محیط کشت پلیت کانت آگار

محیط کشت آگار شمارش پلیت (Plate Count Agar)

محیط کشت Plate Count Agar (PCA) یک محیط پایه و همه‌کاره است که برای حمایت از رشد طیف گسترده‌ای از باکتری‌های هوازی و بیهوازی اختیاری، مخمرها و کپک‌ها طراحی شده است. فرمولاسیون ساده آن شامل پپتون و عصاره مخمر به عنوان منابع نیتروژن، کربن، ویتامین‌ها و مواد معدنی، دکستروز (گلوکز) به عنوان منبع انرژی و آگار به عنوان عامل جامدکننده است. این محیط فاقد هرگونه عامل انتخابی یا مهارکننده است و بنابراین برای شمارش کلی میکروارگانیسم‌های زنده و قابل کشت (Total Viable Count) که تحت شرایط استاندارد (معمولاً ۳۰-۳۵ درجه سانتی‌گراد به مدت ۴۸-۷۲ ساعت) قادر به رشد هستند، ایده‌آل می‌باشد. روش استاندارد استفاده از آن، تکنیک Pour Plate (ریختن پلیت) یا Spread Plate (کشت سطحی) با رقت‌های سریال از نمونه است. پس از انکوباسیون، کلونی‌های تشکیل شده بر روی پلیت یا درون آگار شمارش می‌شوند و نتیجه به صورت واحد تشکیل دهنده کلونی در هر گرم یا میلی‌لیتر نمونه (CFU/g یا CFU/mL) گزارش می‌گردد.

کاربرد اصلی آن در آزمایشگاه‌های کنترل کیفیت مواد غذایی، آب، فرآورده‌های آرایشی-بهداشتی و نیز در صنایع دارویی به عنوان یک شاخص کلی بهداشتی و کیفیت میکروبی محصول است. این شمارش، کیفیت مواد اولیه، کارایی فرآیندهای تولید و شرایط نگهداری محصول را منعکس می‌کند.

مشخصات کلیدی

• نوع محیط: جامد (آگار)، غیرانتخابی و عمومی برای شمارش میکروبی
• هدف کشت: تعیین شمارش کلی باکتری‌های هوازی مزوفیل (Aerobic Plate Count) در نمونه‌های مختلف
• حالت فیزیکی: پودر (حاوی پپتون، عصاره مخمر، دکستروز و آگار) که پس از حل کردن در آب مقطر و اتوکلاو، برای روش Pour Plate یا تهیه پلیت‌های سطحی استفاده می‌شود.
• ترکیبات کلیدی: پپتون، عصاره مخمر، دکستروز (گلوکز)، آگار
• ویژگی کلیدی: غیرانتخابی بودن و توانایی حمایت از رشد گسترده میکروارگانیسم‌های غیرسخت‌گیر.
• شرایط کشت: معمولاً به روش Pour Plate (مخلوط کردن ۱ میلی‌لیتر از رقت نمونه با محیط مذاب و ریختن در پلیت) یا Spread Plate (پخش کردن ۰.۱ میلی‌لیتر از رقت نمونه روی سطح پلیت جامد).
• شرایط انکوباسیون: برای باکتری‌ها: ۳۰ تا ۳۵ درجه سانتی‌گراد به مدت ۴۸ تا ۷۲ ساعت. برای محصولات لبنی: اغلب ۳۲ درجه سانتی‌گراد به مدت ۴۸-۷۲ ساعت. برای مخمر و کپک: ۲۵ درجه سانتی‌گراد به مدت ۵ روز.
• خوانش نتیجه: شمارش کلونی‌های باکتریایی، مخمری یا کپکی که بر روی سطح یا در عمق آگار تشکیل شده‌اند. کلونی‌ها باید بین ۳۰ تا ۳۰۰ عدد در هر پلیت باشند تا شمارش قابل اطمینان باشد. نتیجه به صورت کلونی‌های تشکیل‌شده در هر واحد نمونه (CFU/g, CFU/mL) محاسبه و گزارش می‌شود.
• کنترل کیفیت: سویه Escherichia coli ATCC 8739: باید رشد خوب و تشکیل کلونی‌های مشخص دهد. شمارش بازیابی (Recovery) باید در محدوده قابل قبول باشد. محیط باید استریل و عاری از آلودگی باشد.
• کاربرد اصلی: روش استاندارد جهانی برای تعیین بار میکروبی کلی (Total Viable Count) در آزمون‌های میکروبیولوژی مواد غذایی، آب و سایر محصولات در چارچوب کنترل کیفیت و انطباق با استانداردها.

نکات کاربردی و نگهداری

پودر محیط Plate Count Agar ایبرسکو (IBRESco) را در جای خشک و خنک نگهداری کنید. برای تهیه، پودر را در آب مقطر حل کرده و با حرارت ملایم کاملاً هم بزنید تا محلول شفاف شود. از جوشاندن طولانی‌مدت خودداری کنید. محیط را طبق دستور اتوکلاو نمایید. برای روش Pour Plate، محیط را در حمام آب ۴۴-۴۷ درجه سانتی‌گراد نگه دارید تا از سفت شدن آن جلوگیری شود. رقت‌سازی صحیح نمونه (معمولاً به صورت ده‌دهی) برای دستیابی به پلیت‌های با شمارش ۳۰-۳۰۰ کلونی حیاتی است. پس از ریختن پلیت، صبر کنید تا آگار کاملاً جامد شود، سپس پلیت‌ها را به صورت وارونه انکوبه کنید تا از تشکیل میعان روی سطح جلوگیری شود. دوره انکوباسیون و دما را دقیقاً مطابق با استاندارد مورد نظر (مانند ISO 4833-1 برای مواد غذایی) رعایت کنید. کلونی‌های بسیار ریز، پخش‌شونده (swarming) یا در عمق ممکن است نیاز به توجه ویژه داشته باشند. برای نمونه‌های حاوی مخمر و کپک فراوان، ممکن است از آنتی‌بیوتیک‌هایی مانند کلرامفنیکل در محیط استفاده شود تا باکتری‌ها مهار شوند. این محیط برای شمارش باکتری‌های سخت‌گیر، بیهوازی اجباری یا ویروس‌ها مناسب نیست. نتایج به عنوان یک شاخص کیفیت تفسیر می‌شوند و نه به عنوان شاخص ایمنی (عدم حضور پاتوژن).