محیط کشت BAT آگار

محیط کشت ب‌ای‌تی (BAT Agar)

محیط کشت BAT Agar که مخفف Bordetella Agar with Teicoplanin است، یک محیط اصلاح‌شده از محیط کلاسیک Bordet-Gengou Agar می‌باشد. این محیط حاوی آگار، پپتون، عصاره مخمر و یک منبع نشاسته (معمولاً سیب‌زمینی) است که مواد مغذی ضروری برای رشد کند و требова Bordetella pertussis را فراهم می‌کند. عامل کلیدی در این محیط، افزودن آنتی‌بیوتیک Teicoplanin (و گاهی سفالکسین) است که به عنوان عوامل انتخابی عمل کرده و از رشد فلور طبیعی میکروبی حلق و بینی (مانند استافیلوکوک‌ها و استرپتوکوک‌ها) که می‌توانند بر رشد B. pertussis غالب شوند، جلوگیری می‌کند. خون گوسفند دفیبرینه شده (۱۰-۱۵٪) نیز به محیط اضافه می‌شود که هم به عنوان یک عامل کاهنده برای خنثی‌سازی مواد بازدارنده در آگار عمل می‌کند و هم منبعی از فاکتورهای رشد ضروری است.

این محیط در آزمایشگاه‌های تشخیصی تخصصی میکروبیولوژی بالینی برای کشت مستقیم نمونه‌های سواب نازوفارنکس بیماران مشکوک به سیاه سرفه، به ویژه در مراحل اولیه بیماری (قبل از شروع آنتی‌بیوتیک درمانی) استفاده می‌شود. B. pertussis روی این محیط به کندی رشد می‌کند و کلونی‌های کوچک، براق، مرواریدی و شبیه قطره جیوه ایجاد می‌نماید که معمولاً پس از ۳ تا ۷ روز انکوباسیون ظاهر می‌شوند. به دلیل حساسیت پایین کشت در مراحل دیررس بیماری، این محیط اغلب در کنار روش‌های مولکولی (PCR) استفاده می‌شود. کشت موفق B. pertussis برای انجام تست‌های حساسیت آنتی‌بیوتیکی و مطالعات اپیدمیولوژیک بسیار ارزشمند است.

مشخصات کلیدی

• نوع محیط: جامد (آگار)، انتخابی/غنی‌کننده بسیار تخصصی
• هدف کشت: جداسازی Bordetella pertussis از نمونه‌های دستگاه تنفسی فوقانی
• حالت فیزیکی: پودر پایه (تهیه شده در آب مقطر و اتوکلاو) که پس از سرد شدن، خون گوسفند و آنتی‌بیوتیک‌های استریل (Teicoplanin و سفالکسین) به آن افزوده می‌شود.
• ترکیبات کلیدی پایه: پپتون، عصاره مخمر، عصاره سیب‌زمینی یا نشاسته، آگار، نمک‌ها
• مکمل‌های ضروری: خون گوسفند دفیبرینه شده (۱۰-۱۵٪)، آنتی‌بیوتیک‌های Teicoplanin (حدود ۴۰ میکروگرم بر میلی‌لیتر) و سفالکسین (حدود ۴۰ میکروگرم بر میلی‌لیتر) برای مهار فلور طبیعی.
• شرایط کشت: محیط در پلیت ریخته شده و نمونه سواب نازوفارنکس به صورت خطی کشت داده می‌شود.
• شرایط انکوباسیون: ۳۵ تا ۳۷ درجه سانتی‌گراد، در شرایط مرطوب (رطوبت بالا) و هوازی به مدت حداقل ۷ تا ۱۰ روز. بازرسی روزانه پلیت‌ها ضروری است.
• خوانش نتیجه: کلونی‌های مشکوک B. pertussis: بسیار کوچک (حدود ۱ میلی‌متر پس از ۳-۴ روز)، براق، صاف، مرواریدی شکل و شبیه “قطره جیوه”. بدون همولیز در اطراف کلونی. رشد معمولاً در روز سوم تا پنجم آغاز می‌شود.
• کنترل کیفیت: رشد خوب و ایجاد کلونی‌های Typical توسط Bordetella pertussis (ATCC 9797). مهار رشد فلور طبیعی باکتری مانند Staphylococcus aureus.
• کاربرد اصلی: تشخیص میکروبیولوژیکی سیاه سرفه (Whooping cough) در آزمایشگاه‌های بالینی و مراکز کنترل بیماری.

نکات کاربردی و نگهداری

پودر پایه BAT Agar باید در جای خشک و خنک نگهداری شود. از آنجایی که B. pertussis به بسیاری از مواد بازدارنده حساس است، باید از آب مقطر با خلوص بالا و ظروف کاملاً تمیز استفاده نمود. پس از اتوکلاو محیط پایه، آن را تا حدود ۴۵-۵۰ درجه سانتی‌گراد خنک کنید. سپس در این دما، ابتدا آنتی‌بیوتیک‌های استریل (تهیه شده به صورت محلول فیلتر-استریل) و در نهایت خون گوسفند دفیبرینه شده استریل را اضافه کرده و به آرامی مخلوط نمایید. از گرم کردن بیش از حد محیط پس از افزودن خون و آنتی‌بیوتیک خودداری کنید. پلیت‌ها باید بلافاصله پس از آماده شدن استفاده شوند یا در کیسه‌های پلاستیکی مخصوص و در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتی‌گراد برای حداکثر یک هفته نگهداری شوند. نمونه سواب نازوفارنکس باید بلافاصله پس از جمع‌آوری کشت داده شود (انتقال با محیط انتقالی ویژه مانند Regan-Lowe در صورت نیاز). پلیت‌های کشت شده باید در یک ظرف مرطوب قرار گیرند تا از خشک شدن محیط در طول انکوباسیون طولانی جلوگیری شود. بازرسی روزانه پلیت‌ها تحت نور مناسب و با استفاده از لوپ یا بزرگ‌نمایی ضروری است. کلونی‌های مشکوک باید برای تأیید با تست‌های بیوشیمیایی (اکسیداز مثبت، اورهاز منفی) و یا روش‌های ایمونولوژیکی/مولکولی بررسی شوند. به دلیل بیماری‌زایی بالا، کلیه مراحل کار با کشت‌های احتمالی B. pertussis باید در هود ایمنی میکروبیولوژی (کابینت کلاس II) و با رعایت دقیق پروتکل‌های ایمنی زیستی سطح ۲ انجام شود.