محیط کشت XLD آگار

محیط کشت آگار ایکس‌ال‌دی (Xylose Lysine Deoxycholate Agar)

محیط کشت Xylose Lysine Deoxycholate Agar (XLD Agar) یک محیط انتخابی-افتراقی پیشرفته است که چندین مکانیسم را برای افتراق سالمونلا و شیگلا از سایر انتروباکتریاسه‌ها به کار می‌گیرد. عوامل انتخابی اصلی شامل دزوکسی کلات سدیم (نمک صفراوی) و سیترات سدیم است که رشد بسیاری از باکتری‌های گرم مثبت و برخی گرم منفی‌های روده‌ای را مهار می‌کنند. ویژگی افتراقی مبتنی بر سه جزء است: گزیلوز (قند)، لیزین (اسید آمینه) و تیوسولفات سدیم (منبع گوگرد) همراه با سیترات آهن آمونیوم (شاخص H2S). باکتری‌هایی که گزیلوز را تخمیر می‌کنند (مانند بسیاری از E. coli) در ابتدا محیط را زرد می‌کنند. باکتری‌های دارای آنزیم لیزین دکربوکسیلاز (مانند سالمونلا و برخی پروتئوس) می‌توانند این اسیدیته اولیه را با تولید قلیا از دکربوکسیلاسیون لیزین خنثی کرده و محیط را مجدداً قرمز کنند. شیگلاها معمولاً فاقد هر دو آنزیم تخمیر گزیلوز و لیزین دکربوکسیلاز هستند، بنابراین محیط زیر کلونی‌های آن‌ها قرمز باقی می‌ماند. برای تشخیص H2S، تولید این گاز منجر به تشکیل رسوب سیاه سولفید آهن در مرکز کلونی می‌شود که مشخصه بسیاری از سالمونلاهاست. فنول رد به عنوان شاخص pH استفاده می‌شود.

این محیط به طور گسترده در آزمایشگاه‌های تشخیصی بالینی و کنترل کیفیت مواد غذایی به عنوان یک محیط انتخابی-افتراقی برتر برای جداسازی همزمان سالمونلا و شیگلا استفاده می‌شود. توانایی آن در افتراق پروتئوس H2S مثبت (که معمولاً مرکز کلونی سیاه دارد اما محیط قرمز نیست) از سالمونلا نیز ارزشمند است.

مشخصات کلیدی

• نوع محیط: جامد (آگار)، بسیار انتخابی و افتراقی (بر اساس تخمیر گزیلوز، دکربوکسیلاسیون لیزین و تولید H2S) برای سالمونلا و شیگلا.
• هدف کشت: جداسازی و افتراق اولیه سالمونلا spp. (به ویژه غیرتیفی) و شیگلا spp. از نمونه‌های مدفوع و مواد غذایی.
• حالت فیزیکی: پودر (تهیه شده در آب مقطر، حرارت داده شده تا حل شود. نباید اتوکلاو شود، زیرا حرارت بالا می‌تواند به دزوکسی کلات و اجزای افتراقی آسیب برساند). معمولاً با جوشاندن و سپس سرد کردن سریع آماده می‌شود.
• ترکیبات کلیدی انتخابی: دزوکسی کلات سدیم، سیترات سدیم.
• ترکیبات کلیدی افتراقی: گزیلوز (قند تخمیرشونده)، لیزین (سوبسترای دکربوکسیلاز)، تیوسولفات سدیم (منبع گوگرد برای H2S)، سیترات آهن آمونیوم (شاخص H2S)، فنول رد (شاخص pH).
• مکانیسم افتراق: سالمونلا (غیرتیفی): تخمیر گزیلوز مثبت (زرد شدن اولیه) + لیزین دکربوکسیلاز مثبت (قرمز شدن مجدد محیط) + H2S مثبت (مرکز سیاه) = کلونی‌های قرمز با مرکز سیاه. سالمونلا تیفی/پاراتیفی: گزیلوز منفی یا ضعیف، لیزین دکربوکسیلاز مثبت، H2S مثبت ضعیف = کلونی‌های قرمز با مرکز کمی سیاه یا بی‌رنگ. شیگلا: گزیلوز منفی (یا ضعیف/تاخیری)، لیزین دکربوکسیلاز منفی، H2S منفی = کلونی‌های قرمز یا صورتی یکنواخت و شفاف. پروتئوس (غیرهدف): گزیلوز منفی، لیزین دکربوکسیلاز مثبت، H2S مثبت (برای برخی گونه‌ها) = کلونی‌های زرد با مرکز سیاه (زیرا محیط را قرمز نمی‌کنند).
• شرایط کشت: کشت سطحی (Streak Plate) برای جداسازی کلونی‌ها.
• شرایط انکوباسیون: ۳۵ تا ۳۷ درجه سانتی‌گراد به مدت ۱۸ تا ۲۴ ساعت. ممکن است برای مشاهده واکنش‌های تاخیری (مانند H2S در سالمونلا تیفی) تا ۴۸ ساعت ادامه یابد.
• خوانش نتیجه: سالمونلا (ایده‌آل): کلونی‌های صورتی/قرمز با مرکز سیاه کاملاً مشخص. شیگلا: کلونی‌های صورتی/قرمز شفاف، بدون مرکز سیاه. تخمیرکننده‌های گزیلوز (مانند E. coli): کلونی‌های زرد با هاله زرد (اسیدی) در اطراف. پروتئوس H2S مثبت: کلونی‌های زرد با مرکز سیاه (به دلیل عدم قرمز کردن محیط).
• کنترل کیفیت: Salmonella Typhimurium ATCC 14028: کلونی‌های قرمز با مرکز سیاه (مثبت). Shigella flexneri ATCC 12022: کلونی‌های قرمز شفاف (مثبت). Escherichia coli ATCC 25922: کلونی‌های زرد (منفی برای سالمونلا/شیگلا).
• کاربرد اصلی: محیط انتخابی-افتراقی اولیه و ترجیحی برای جداسازی سالمونلا و شیگلا از نمونه‌های مدفوع در تشخیص آزمایشگاهی. همچنین در میکروبیولوژی غذایی برای جداسازی سالمونلا بسیار مورد استفاده است.

نکات کاربردی و نگهداری

پودر Xylose Lysine Deoxycholate Agar محصول ایبرسکو (IBRESco) باید در جای خشک و خنک نگهداری شود. به دلیل حساسیت دزوکسی کلات و سایر اجزا به حرارت، از اتوکلاو کردن محیط خودداری شود. محیط باید با حل کردن پودر در آب مقطر، جوشاندن به مدت یک دقیقه با همزدن مداوم و سپس سرد کردن سریع در حمام آب ۴۵-۵۰ درجه سانتی‌گراد تهیه گردد. بلافاصله در پلیت‌های استریل ریخته شود. محیط آماده را می‌توان در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتی‌گراد و دور از نور برای مدت کوتاهی (حدود یک هفته) نگهداری کرد. قبل از استفاده، سطح پلیت باید خشک باشد. از کشت مستقیم نمونه مدفوع یا کشت از محیط غنی‌سازی (مانند سلنیت F یا RVS) استفاده می‌شود. XLD Agar یک محیط انتخابی قوی است و ممکن است برخی سویه‌های آسیب‌دیده شیگلا را مهار کند، بنابراین استفاده موازی از یک محیط کم‌انتخابی‌تر (مانند MacConkey) توصیه می‌شود. خوانش رنگ کلونی‌ها باید در نور مناسب انجام شود. سالمونلا تیفی ممکن است تنها مقدار کمی H2S تولید کند و مرکز کلونی کاملاً سیاه نباشد. کلونی‌های مشکوک (قرمز با/بدون مرکز سیاه) باید برای شناسایی نهایی بر روی محیط‌های بیوشیمیایی (مانند TSI, LIA, Urea) کشت داده شوند. از آنجایی که XLD حاوی لاکتوز نیست، کلونی‌های تخمیرکننده لاکتوز (مانند E. coli) به وضوح با رنگ زرد مشخص می‌شوند و با سالمونلا/شیگلا اشتباه گرفته نمی‌شوند.